veel woorden

Is een taal die met één woord iets kan zeggen waar een andere taal tien woorden voor nodig heeft hoogwaardiger? Neem nu het woord ‘iktsuarpok’. Geen idee wat het betekent zonder dat ik de vertaling heb gezien. Weet niet eens hoe Inuits uit Groenland het uitspreken, vast heel anders dan ik het nu doe.

Ik probeer er wat uit te halen (ik- pok), maar dat werkt niet. Dan maar de vertaling bekijken en die luidt: ‘iemand verwachten en steeds kijken of hij er al is.’
Knap als je dat in een woord weet te vangen. Volgens mij is de Engelse taal daar ook beter in dan het Nederlands. Zijn wij een praatgrager volk dat zoveel mogelijk aan het woord wil zijn en daarom veel woorden gebruikt voor iets dat met minder woorden zou kunnen? Ik heb geen idee.

groente

Waarom zou groente groente heten terwijl niet alle groente groen is? Het is eigenlijk al een oud woord dat vroeger ook anders gebruikt werd. Toen zei men bijvoorbeeld: ‘de groente van het gras is prachtig dit voorjaar’. In de 17e eeuw noemde men al het gewas, ook de bomen en struiken, groente. Als men een boswandeling ging maken zei men tegen elkaar:’ we betreden nu de groente’.
Later werd het woord niet meer zo gebruikt en werd het alleen voor eetbare groene plantendelen gebruikt. Het woord werd dus verengd. Maar daarna werd het weer verruimd omdat toen ook rode bietjes, oranje wortelen enzovoort tot ‘de groente’ werden gerekend.
En nu kijken wij vanaf vier hoog niet de de groente maar in het verse lentegroen. en van groente geniet Ton niet, maar van dit groen volop.

lavendel

Vandaag een dag om de boekenkasten op mijn kamer eens door te nemen: wat kan weg en wat mag blijven. Ik vrees dat er weinig weggaat, maar alles weer eens ordenen brengt onverwachte ontmoetingen met boekjes en teksten. Zo vond ik een mapje met uitgescheurde kalenderblaadjes uit ‘Onze Taal’ en het eerste blad gaat over de vraag: Is het toevallig dat lavendel zo geschikt is voor badwater?
Omdat ik twee graag badderende dochters heb, draaide ik het blad om en las:

‘Nee. Het woord lavendel betekent: ‘wat dienstig is voor het wassen’. In Italië begon men deze plant al vroeg te gebruiken om baden geurig te maken. Middeleeuws-Latijn lavendulais een afleiding van het Latijnse lavare ‘wassen’.
Wij kennen de lavendel als sinds het Middelnederlands. Lavareis verwant met het Nederlandse loogdat een betekenisverandering heeft ondergaan van ’sop’ tot ’soda-oplossing’.


En als ik aan lavendel denk, zie ik de velden in Frankrijk terug tijdens onze vakanties daar en herinner me de geuren die eruit opstegen. En de bosjes lavendel die we later mee naar huis namen, zoals heel vroeger de bosjes heide. Die gingen in de linnenkast zodat ik zelfs maanden later door de geur weer even terug was in die lavendelvelden.

zeemanswoordenboek

Ik zit op mijn i-pad te ‘bladeren’ door het Zeemanswoordenboek uit 1856 en samengesteld door Jacob van Lennep en zoek wat stukken op die ik gemarkeerd heb. Bij een van de eerste staat een tekst waar ik echt niets van begrijp. Het is de verklaring van het woord ‘Aanwenken:

Het doen springen der lijfokkebras en het byvieren der magermans en voorbranboelijn op het kommando van wenk wat aan voor.

Op internet kom ik ook niet verder en word ik weer verwezen naar het boven genoemde boek.

Andere woorden vind ik gewoon leuk, zoals het woord: Achtereb. Het mij onbekende woord voor het laatste gedeelte van de eb. Mooi woord voor in een gedicht.

Alle woorden en gezegdes hebben met de scheepvaart te maken en daar hoort natuurlijk een anker bij. Deze twee gezegdes erover kende ik niet:

Van zijn neus een Anker maken ( niet verder willen zien dan zijn neus lang is)

Hij is zoo vet als een Spaansch Anker (hy is zo mager als een hout). Nu zeggen we: mager als een lat.

En zo gaat Van Lennep het hele alfabet af, en ik ga met hem mee. Dit is zo leuk om te lezen, daarom geef ik er wat van door.

namen

Hoe ontstaan namen eigenlijk? En wie bepaalt dat iets goed is en iets anders niet? Neem nu de namen van bewoners van landen.

Er zijn een aantal landen die eindigen op land: Nederland, Zwitserland, IJsland, Griekenland, Schotland, Engeland en Ierland, om er een paar te noemen. Nu zou je denken dat de namen van de inwoners op dezelfde wijze vervoegd worden. Maar dat is niet zo.

Bijvoorbeeld: Nederland: Nederlander- Nederlandse, IJsland: IJslander- IJslandse.

Maar Griekenland: Griek en Griekse, Finland: Fin en Finse, Schotland: Schot en Schotse, Ierland: Ier en Ierse.

Maar bij Rusland is het: Rus en Russin. Bij Engeland: Engelsman en Engelse.

Wanneer zou dit ontstaan zijn en vanwaar deze verschillen? Ik heb geen idee.

Neem nu ook Frankrijk: Fransman- Française. Waarom niet Fransvrouw?

Zo zijn er ook verschillen tussen onze provincies en vast ook bij de andere landen ter wereld. Leuk om over na te denken, zittend op het balkon.

strijken

Vanmorgen streek ik gelukkig niet het vaantje (flauwvallen) maar het strijkdroge strijkgoed met een moderne stoomstrijkbout en niet, zoals mijn moeder vroeger met een zware bout waarmee ze alles goed warm streek, behalve de zakdoeken. Als die als laatste gedaan moesten worden ging de stekker eruit, zuinigheid, en werd met het laatste restje warmte de bout koud gestreken.

Ik streek vanmorgen Ton over zijn bol terwijl op de radio een strijkconcert was met prachtige strijkmuziek. Toen de eerste bout leeg was ben ik even op de bank neergestreken met de i-pad op schoot. Door het raam viel strijklicht naar binnen, een rustmoment. Daarbij dacht ik aan wat ik op het nieuws had gehoord over geld dat aan de strijkstok was blijven hangen, aan alle strijkages rond het koninklijk paar en dacht: ‘erger je niet, verbaas je.’ En ik streek voort.

van tippelaar tot tintelhoofd

Ik zat wat te bladeren in het zeer dikke ‘ handboek voor de puzzelaar’ en zag daar achter het woord ‘ tippelaar’ staan: wandelaar. Wat schetst mijn verbazing dat achter het woord ‘ tippelaarster’ niet wandelaarster staat maar : lichtekooi, straatmeid. Dit is toch discriminatie?

Zo staat achter ‘ tortelen’: minnekozen. Maar een ‘tortelkot’ is geen minnekoosplek maar een bordeel. Van zacht naar hard, van lief naar betaald lief.

Ik zag nog twee hele leuke woorden: ‘ tintelkop.’ Dat betekent: driftkop, heethoofd.
En ‘ vonkenboer’. Ik had geen idee wat dat zou kunnen zijn en ‘ radiotelegrafist’ zou ik helemaal nooit erbij bedacht hebben. Ik ga er vast en zeker nog vaker in kijken.

drenken

Sinds de stroom vluchtelingen over zee zo enorm is toegenomen, zien we helaas ook velen die niet veilig de overkant hebben gehaald. Ik moet daaraan denken als ik het woord ‘drenkeling’ zie staan.

Drenken betekent: doen drinken. Je drenkt dorstige paarden, jijzelf drinkt er dan wat ander water bij. Dat gaat in een rustig tempo en je kunt ermee stoppen wanneer je wilt en het water komt niet in je longen.

Als iemand op zee overboord valt en verdrinkt omdat hij teveel water binnen krijgt, dan is hij eigenlijk een ‘ drinkeling’.

In oude teksten wordt het wordt ‘drenken’ gebruikt in de betekenis van ‘ drinken’. In de 17e eeuw noemt men een verdronken kalf al een ‘drenkt’ kalf. En zo kan het komen dat wij degenen die door verdrinking om het leven komen een drenkeling noemen. Wat moet je wanhopig zijn om het risico te nemen om in zo’n boot te stappen. En wat ben je gewetenloos als je die mensen in de boten midden op zee in de steek laat of de boten overvol stopt alleen voor geldelijk gewin.

citaat

Ik vind het weer eens tijd voor een citaat en kies dat dit keer uit: ‘Paardejam’ van Charlotte Mutsaerts. Het hoofdstuk:’ Het jukbeen of waarom men zijn tranen de vrije loop moet laten’ is te lang om hier te tonen, ik neem er een stukje uit.

Alleen die eerste zin al:

…Tranen die niet mogen biggelen worden verkropt.
Langs de binnenkant der ogen stromen ze de wangen in.
De neus kan niet alles afvoeren.
Hoe minder iemand huilt, hoe voller de wangen, hoe dieper de mondhoeken, het groter het chagrijn.
Huil dus veel.
Lach niet minder.
Door de lach vliegen de neusvleugels omhoog.
Het juk gaat mee de lucht in.
De wangen volgen…

Het leuke van Mutsaerts vind ik haar gedachtenkronkels. Zij kan zo origineel over gewone, alledaagse dingen door associeren en opeens kun je dat gewone ding niet meer als gewoon bezien, maar als bijzonder. ‘ Speels, dat vind ik het woord voor haar gedachten. Misschien is ze daarom wel een dubbeltalent, ze schildert namelijk ook op een geheel eigen wijze. En dan kan ze ook nog achterste voren praten, gezien bij Adriaan van Dis. Leuke vrouw, bijzondere vrouw.

roet in het eten

Ergens las ik een dezer dagen: ‘hij gooide roet in het eten’. En ik las verder en weet niet meer waar het betrekking op had. Maar het zinnetje bleef echter in mijn hoofd zitten en ik dacht: hoe zou dit gezegde ontstaan zijn? Dit is mijn theorie: roet komt onder andere uit de schoorsteen en vroeger hadden ze een vuur waarboven de etensketel hing en die hing dus boven het gat van de schoorsteen. Als die niet geregeld geveegd werd, dan zou het kunnen gebeuren dat losgeraakt roet in het eten viel en de smaak bedierf.

Ik ben het eens gaan opzoeken maar deze verklaring heb ik niet terug kunnen vinden. Wel dat de bittere smaak van roet er de bijbetekenis aan heeft gegeven van ‘ iets dat de lekkere smaak bederft’ en dus onaangenaam is. Maar ik vind mijn theorie leuker.

Verder kijken »